माटो परीक्षण किट प्रयोग गरी माटो परीक्षण
परिचय
माटो कुनै पनि कृषि उत्पादन प्रणालीको आधार हो। स्वस्थ तथा उर्वर माटोले मात्र बालीलाई आवश्यक पोषक तत्व उपलब्ध गराई गुणस्तरीय उत्पादन सुनिश्चित गर्न सक्छ। तर निरन्तर खेती, असन्तुलित मलखादको प्रयोग तथा जैविक पदार्थको कमीका कारण माटोको उर्वराशक्ति क्रमशः घट्दै जाने सम्भावना रहन्छ। त्यसैले बाली लगाउनु अघि माटो परीक्षण गरी माटोको वास्तविक अवस्था पहिचान गर्नु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ।
माटो परीक्षणबाट माटोको अम्लीय वा क्षारीय अवस्था (pH), नाइट्रोजन (N), फस्फोरस (P) तथा पोटास (K) जस्ता प्रमुख पोषक तत्वहरूको उपलब्धता निर्धारण गर्न सकिन्छ। प्राप्त नतिजाका आधारमा सन्तुलित मल व्यवस्थापन, कृषि चुनको आवश्यकता तथा उपयुक्त पोषक व्यवस्थापन योजना तयार गर्न सकिन्छ।
यस प्रयोगात्मक कार्यक्रममा मण्डली शिक्षालय (प्राविधिक शिक्षा) का विद्यार्थीहरूले माटो परीक्षण किटको प्रयोग गरी माटोको नमुना सङ्कलनदेखि परीक्षण, नतिजा विश्लेषण तथा मलखाद सिफारिससम्मका सम्पूर्ण प्रक्रिया सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेका थिए।
उद्देश्य
यस प्रयोगात्मक कार्यक्रमका प्रमुख उद्देश्यहरू निम्नानुसार रहेका थिएः
- प्रतिनिधिमूलक माटोको नमुना सङ्कलन गर्ने विधि सिक्ने।
- परीक्षणका लागि माटोको नमुना तयार गर्ने।
- माटोको pH निर्धारण गर्ने।
- माटोमा उपलब्ध नाइट्रोजन, फस्फोरस तथा पोटासको मात्रा परीक्षण गर्ने।
- रङ्ग चार्टको आधारमा परीक्षणको नतिजा पहिचान गर्ने।
- माटोको उर्वराशक्ति मूल्याङ्कन गर्ने।
- परीक्षणको नतिजाका आधारमा उपयुक्त मलखाद तथा कृषि चुनको सिफारिस गर्ने।
आवश्यक सामग्री
प्रयोगका लागि निम्न सामग्रीहरूको प्रयोग गरिएको थियोः
- माटो परीक्षण किट
- माटोको नमुना
- टेस्ट ट्युब
- टेस्ट ट्युब स्ट्यान्ड
- चाइना प्लेट
- स्कुप (२ ग्राम तथा ५ ग्राम)
- फिल्टर पेपर
- सोली (फनेल)
- बिकर
- प्लास्टिक चम्चा
- ड्रपर
- फिल्टर वा डिस्टिल्ड पानी
- क्याल्सियम सल्फेट
- pH इन्डिकेटर नं. १
- pH इन्डिकेटर नं. २
- एक्स्ट्र्याक्टिङ सोलुसन (रिएजेन्ट नं. ४)
- नाइट्रोजन रिएजेन्ट
- फस्फोरस रिएजेन्ट
- टिन मेटल
- पोटास रिएजेन्ट नं. १
- पोटास रिएजेन्ट नं. २
- रङ्ग चार्ट
- ब्रस
- टिस्यु पेपर
माटोको नमुना सङ्कलन गर्ने विधि
विश्वसनीय परीक्षण नतिजा प्राप्त गर्न प्रतिनिधिमूलक माटोको नमुना सङ्कलन गर्नु सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण चरण हो। यस क्रममा विद्यार्थीहरूले निम्न प्रक्रिया अवलम्बन गरेका थिएः
- खेतलाई उचाइ–होचाइ, माटोको बनोट, रङ्ग, बाली प्रणाली तथा मल प्रयोगको इतिहासका आधारमा विभिन्न नमुना क्षेत्रमा विभाजन गरिएको थियो।
- खेतको डिल, कुलो, मलको थुप्रो, रुखको फेद तथा असामान्य स्थानबाट नमुना सङ्कलन गरिएको थिएन।
- प्रत्येक नमुना क्षेत्रका ३०–४० स्थानबाट माटो सङ्कलन गरिएको थियो।
- अन्नबाली तथा तरकारीका लागि करिब ९ इन्च गहिराइबाट नमुना लिइएको थियो।
- फलफूल बगैंचाका लागि ०–१ फिट, १–२ फिट तथा २–३ फिट गहिराइबाट छुट्टाछुट्टै नमुना सङ्कलन गरिएको थियो।
- सङ्कलित माटोलाई सफा स्थानमा राम्ररी मिसाइएको थियो।
- क्वार्टरिङ विधिबाट माटो घटाउँदै करिब ५०० ग्रामदेखि १ किलोग्रामसम्म प्रतिनिधिमूलक नमुना तयार गरिएको थियो।
- ढुङ्गा, जरा, पात तथा अन्य अशुद्ध पदार्थ हटाइएको थियो।
- अन्तिम नमुनालाई लेबलसहित प्लास्टिकको थैलोमा सुरक्षित राखिएको थियो।
एलिक्वट (Aliquot) तयार गर्ने विधि
NPK परीक्षणका लागि माटोबाट एलिक्वट तयार गरिएको थियो।
प्रक्रिया:
१. सोलीभित्र फिल्टर पेपर सावधानीपूर्वक राखिएको थियो।
२. सोलीलाई सफा बिकरमाथि राखिएको थियो।
३. करिब ५ ग्राम (एक चिया चम्चा) माटो फिल्टर पेपरमा राखिएको थियो।
४. त्यसमा १० मि.लि. एक्स्ट्र्याक्टिङ सोलुसन (रिएजेन्ट नं. ४) बिस्तारै थपिएको थियो।
५. घोललाई फिल्टर हुँदै तल सङ्कलन हुन दिइएको थियो।
६. प्राप्त भएको सफा घोल (Aliquot) लाई नाइट्रोजन, फस्फोरस तथा पोटास परीक्षणका लागि प्रयोग गरिएको थियो।
माटोको pH परीक्षण
प्रक्रिया:
१. एउटा सफा टेस्ट ट्युबमा ५ मि.लि. फिल्टर पानी राखिएको थियो।
२. त्यसमा करिब २ ग्राम माटो थपिएको थियो।
३. थोरै मात्रामा क्याल्सियम सल्फेट (रिएजेन्ट नं. १) राखिएको थियो।
४. मिश्रणलाई राम्ररी हल्लाई करिब २० मिनेटसम्म स्थिर राखिएको थियो।
५. पुनः हल्लाएपछि pH इन्डिकेटर नं. १ का ५ थोपा थपिएको थियो।
६. विकसित रङ्गलाई pH रङ्ग चार्ट नं. १ सँग तुलना गरी pH मान निर्धारण गरिएको थियो।
७. यदि प्रारम्भिक pH मान ६.० देखिएको अवस्थामा पुनः नयाँ नमुनामा pH इन्डिकेटर नं. २ प्रयोग गरी pH रङ्ग चार्ट नं. २ सँग तुलना गरेर अन्तिम pH मान सुनिश्चित गरिएको थियो।
माटोमा उपलब्ध नाइट्रोजन परीक्षण
प्रक्रिया:
१. एउटा सफा चाइना प्लेटमा नाइट्रोजन रिएजेन्टका ४ थोपा राखिएको थियो।
२. त्यसमा एलिक्वटका १ थोपा थपिएको थियो।
३. मिश्रणलाई हल्का रूपमा मिसाइएको थियो।
४. विकसित रङ्गलाई नाइट्रोजन रङ्ग चार्टसँग तुलना गरी नाइट्रोजनको उपलब्धता कम, मध्यम वा बढी भएको निर्धारण गरिएको थियो।
माटोमा उपलब्ध फस्फोरस परीक्षण
प्रक्रिया:
१. सफा टेस्ट ट्युबमा २ मि.लि. एलिक्वट राखिएको थियो।
२. त्यसमा २ मि.लि. फस्फोरस रिएजेन्ट थपिएको थियो।
३. दुई टुक्रा टिन मेटल राखिएको थियो।
४. मिश्रणलाई राम्ररी हल्लाइएको थियो।
५. विकसित रङ्गलाई फस्फोरस रङ्ग चार्टसँग तुलना गरी फस्फोरसको उपलब्धता निर्धारण गरिएको थियो।
६. प्रयोगपछि टिन मेटल सफा गरी सुकाएर पुनः प्रयोगका लागि सुरक्षित राखिएको थियो।
माटोमा उपलब्ध पोटास परीक्षण
प्रक्रिया:
१. सफा टेस्ट ट्युबमा २ मि.लि. एलिक्वट राखिएको थियो।
२. पोटास रिएजेन्ट नं. २ का ६ थोपा थपिएको थियो।
३. त्यसपछि २ मि.लि. पोटास रिएजेन्ट नं. १ टेस्ट ट्युबको भित्ताबाट बिस्तारै थपिएको थियो।
४. मिश्रणलाई हल्का रूपमा हल्लाइएको थियो।
५. करिब एक मिनेटपछि विकसित भएको धमिलोपन (Turbidity) लाई पोटास रङ्ग चार्टसँग तुलना गरी पोटासको उपलब्धता निर्धारण गरिएको थियो।
परीक्षणको नतिजा विश्लेषण
परीक्षणपछि प्राप्त रङ्गलाई सम्बन्धित रङ्ग चार्टसँग तुलना गरी माटोको pH, नाइट्रोजन, फस्फोरस तथा पोटासको अवस्था निर्धारण गरिएको थियो। परीक्षणको नतिजाका आधारमा माटोलाई कम, मध्यम वा उच्च उर्वराशक्ति भएको वर्गमा राखिएको थियो।
मलखाद तथा कृषि चुन सिफारिस
माटो परीक्षणबाट प्राप्त नतिजाका आधारमा मलखादको मात्रा निर्धारण गरिएको थियो।
- पोषक तत्व कम भए राष्ट्रिय सिफारिसअनुसारको पूरा मात्रा प्रयोग गर्ने।
- पोषक तत्व मध्यम भए आधा मात्रा प्रयोग गर्ने।
- पोषक तत्व उच्च भए एक चौथाइ मात्रा प्रयोग गर्ने।
माटो अम्लीय देखिएको अवस्थामा माटोको pH तथा बनोटअनुसार कृषि चुन प्रयोग गर्न सिफारिस गरिएको थियो।
अपनाइएका सावधानीहरू
प्रयोगका क्रममा निम्न सावधानीहरू अपनाइएको थियोः
- सबै उपकरण प्रयोगअघि सफा गरिएको थियो।
- रिएजेन्टहरू सही क्रममा प्रयोग गरिएको थियो।
- प्रत्येक रिएजेन्टको मात्रा निर्देशिकाअनुसार प्रयोग गरिएको थियो।
- फरक–फरक रिएजेन्टका लागि छुट्टाछुट्टै ड्रपर प्रयोग गरिएको थियो।
- प्रत्येक नमुनाका लागि नयाँ फिल्टर पेपर प्रयोग गरिएको थियो।
- टिन मेटल प्रयोगपछि सफा गरी पुनः सुरक्षित राखिएको थियो।
- विकसित रङ्ग तुरुन्तै रङ्ग चार्टसँग तुलना गरिएको थियो।
- सम्पूर्ण परीक्षण नतिजा व्यवस्थित रूपमा अभिलेख गरिएको थियो।
अवलोकन
विद्यार्थीहरूले माटो परीक्षण किटको प्रयोग गरी सफलतापूर्वक माटोको pH, नाइट्रोजन, फस्फोरस तथा पोटास परीक्षण सम्पन्न गरेका थिए। विकसित रङ्गलाई सम्बन्धित रङ्ग चार्टसँग तुलना गरी माटोको उर्वराशक्ति निर्धारण गरिएको थियो। प्राप्त नतिजाका आधारमा आवश्यक मलखाद तथा कृषि चुनको सिफारिससमेत गरिएको थियो।
निष्कर्ष
माटो परीक्षण प्रयोगबाट विद्यार्थीहरूले प्रतिनिधिमूलक माटोको नमुना सङ्कलन, एलिक्वट तयार गर्ने, माटोको pH तथा प्रमुख पोषक तत्वहरूको परीक्षण गर्ने सम्पूर्ण प्रक्रिया व्यावहारिक रूपमा सिक्ने अवसर प्राप्त गरेका थिए। यस प्रयोगले माटोको वास्तविक उर्वराशक्ति पहिचान गरी वैज्ञानिक आधारमा सन्तुलित मल व्यवस्थापन गर्नुपर्ने महत्त्वलाई स्पष्ट रूपमा बुझ्न सहयोग पुर्याएको छ। कृषि उत्पादन वृद्धि, माटोको दीगो व्यवस्थापन तथा वातावरणमैत्री खेती प्रणालीका लागि माटो परीक्षण अपरिहार्य रहेको निष्कर्ष निकालिएको थियो।
माटो परीक्षण सम्बन्धी फोटोहरू हेर्नको लागि 👉यहाँ क्लिक गर्नुहोस्
माटो परीक्षण किट प्रयोग गरी माटो परीक्षण
परिचय
माटो कुनै पनि कृषि उत्पादन प्रणालीको आधार हो। स्वस्थ तथा उर्वर माटोले मात्र बालीलाई आवश्यक पोषक तत्व उपलब्ध गराई गुणस्तरीय उत्पादन सुनिश्चित गर्न सक्छ। तर निरन्तर खेती, असन्तुलित मलखादको प्रयोग तथा जैविक पदार्थको कमीका कारण माटोको उर्वराशक्ति क्रमशः घट्दै जाने सम्भावना रहन्छ। त्यसैले बाली लगाउनु अघि माटो परीक्षण गरी माटोको वास्तविक अवस्था पहिचान गर्नु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ।
माटो परीक्षणबाट माटोको अम्लीय वा क्षारीय अवस्था (pH), नाइट्रोजन (N), फस्फोरस (P) तथा पोटास (K) जस्ता प्रमुख पोषक तत्वहरूको उपलब्धता निर्धारण गर्न सकिन्छ। प्राप्त नतिजाका आधारमा सन्तुलित मल व्यवस्थापन, कृषि चुनको आवश्यकता तथा उपयुक्त पोषक व्यवस्थापन योजना तयार गर्न सकिन्छ।
यस प्रयोगात्मक कार्यक्रममा मण्डली शिक्षालय (प्राविधिक शिक्षा) का विद्यार्थीहरूले माटो परीक्षण किटको प्रयोग गरी माटोको नमुना सङ्कलनदेखि परीक्षण, नतिजा विश्लेषण तथा मलखाद सिफारिससम्मका सम्पूर्ण प्रक्रिया सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेका थिए।
उद्देश्य
यस प्रयोगात्मक कार्यक्रमका प्रमुख उद्देश्यहरू निम्नानुसार रहेका थिएः
- प्रतिनिधिमूलक माटोको नमुना सङ्कलन गर्ने विधि सिक्ने।
- परीक्षणका लागि माटोको नमुना तयार गर्ने।
- माटोको pH निर्धारण गर्ने।
- माटोमा उपलब्ध नाइट्रोजन, फस्फोरस तथा पोटासको मात्रा परीक्षण गर्ने।
- रङ्ग चार्टको आधारमा परीक्षणको नतिजा पहिचान गर्ने।
- माटोको उर्वराशक्ति मूल्याङ्कन गर्ने।
- परीक्षणको नतिजाका आधारमा उपयुक्त मलखाद तथा कृषि चुनको सिफारिस गर्ने।
आवश्यक सामग्री
प्रयोगका लागि निम्न सामग्रीहरूको प्रयोग गरिएको थियोः
- माटो परीक्षण किट
- माटोको नमुना
- टेस्ट ट्युब
- टेस्ट ट्युब स्ट्यान्ड
- चाइना प्लेट
- स्कुप (२ ग्राम तथा ५ ग्राम)
- फिल्टर पेपर
- सोली (फनेल)
- बिकर
- प्लास्टिक चम्चा
- ड्रपर
- फिल्टर वा डिस्टिल्ड पानी
- क्याल्सियम सल्फेट
- pH इन्डिकेटर नं. १
- pH इन्डिकेटर नं. २
- एक्स्ट्र्याक्टिङ सोलुसन (रिएजेन्ट नं. ४)
- नाइट्रोजन रिएजेन्ट
- फस्फोरस रिएजेन्ट
- टिन मेटल
- पोटास रिएजेन्ट नं. १
- पोटास रिएजेन्ट नं. २
- रङ्ग चार्ट
- ब्रस
- टिस्यु पेपर
माटोको नमुना सङ्कलन गर्ने विधि
विश्वसनीय परीक्षण नतिजा प्राप्त गर्न प्रतिनिधिमूलक माटोको नमुना सङ्कलन गर्नु सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण चरण हो। यस क्रममा विद्यार्थीहरूले निम्न प्रक्रिया अवलम्बन गरेका थिएः
- खेतलाई उचाइ–होचाइ, माटोको बनोट, रङ्ग, बाली प्रणाली तथा मल प्रयोगको इतिहासका आधारमा विभिन्न नमुना क्षेत्रमा विभाजन गरिएको थियो।
- खेतको डिल, कुलो, मलको थुप्रो, रुखको फेद तथा असामान्य स्थानबाट नमुना सङ्कलन गरिएको थिएन।
- प्रत्येक नमुना क्षेत्रका ३०–४० स्थानबाट माटो सङ्कलन गरिएको थियो।
- अन्नबाली तथा तरकारीका लागि करिब ९ इन्च गहिराइबाट नमुना लिइएको थियो।
- फलफूल बगैंचाका लागि ०–१ फिट, १–२ फिट तथा २–३ फिट गहिराइबाट छुट्टाछुट्टै नमुना सङ्कलन गरिएको थियो।
- सङ्कलित माटोलाई सफा स्थानमा राम्ररी मिसाइएको थियो।
- क्वार्टरिङ विधिबाट माटो घटाउँदै करिब ५०० ग्रामदेखि १ किलोग्रामसम्म प्रतिनिधिमूलक नमुना तयार गरिएको थियो।
- ढुङ्गा, जरा, पात तथा अन्य अशुद्ध पदार्थ हटाइएको थियो।
- अन्तिम नमुनालाई लेबलसहित प्लास्टिकको थैलोमा सुरक्षित राखिएको थियो।
एलिक्वट (Aliquot) तयार गर्ने विधि
NPK परीक्षणका लागि माटोबाट एलिक्वट तयार गरिएको थियो।
प्रक्रिया:
१. सोलीभित्र फिल्टर पेपर सावधानीपूर्वक राखिएको थियो।
२. सोलीलाई सफा बिकरमाथि राखिएको थियो।
३. करिब ५ ग्राम (एक चिया चम्चा) माटो फिल्टर पेपरमा राखिएको थियो।
४. त्यसमा १० मि.लि. एक्स्ट्र्याक्टिङ सोलुसन (रिएजेन्ट नं. ४) बिस्तारै थपिएको थियो।
५. घोललाई फिल्टर हुँदै तल सङ्कलन हुन दिइएको थियो।
६. प्राप्त भएको सफा घोल (Aliquot) लाई नाइट्रोजन, फस्फोरस तथा पोटास परीक्षणका लागि प्रयोग गरिएको थियो।
माटोको pH परीक्षण
प्रक्रिया:
१. एउटा सफा टेस्ट ट्युबमा ५ मि.लि. फिल्टर पानी राखिएको थियो।
२. त्यसमा करिब २ ग्राम माटो थपिएको थियो।
३. थोरै मात्रामा क्याल्सियम सल्फेट (रिएजेन्ट नं. १) राखिएको थियो।
४. मिश्रणलाई राम्ररी हल्लाई करिब २० मिनेटसम्म स्थिर राखिएको थियो।
५. पुनः हल्लाएपछि pH इन्डिकेटर नं. १ का ५ थोपा थपिएको थियो।
६. विकसित रङ्गलाई pH रङ्ग चार्ट नं. १ सँग तुलना गरी pH मान निर्धारण गरिएको थियो।
७. यदि प्रारम्भिक pH मान ६.० देखिएको अवस्थामा पुनः नयाँ नमुनामा pH इन्डिकेटर नं. २ प्रयोग गरी pH रङ्ग चार्ट नं. २ सँग तुलना गरेर अन्तिम pH मान सुनिश्चित गरिएको थियो।
माटोमा उपलब्ध नाइट्रोजन परीक्षण
प्रक्रिया:
१. एउटा सफा चाइना प्लेटमा नाइट्रोजन रिएजेन्टका ४ थोपा राखिएको थियो।
२. त्यसमा एलिक्वटका १ थोपा थपिएको थियो।
३. मिश्रणलाई हल्का रूपमा मिसाइएको थियो।
४. विकसित रङ्गलाई नाइट्रोजन रङ्ग चार्टसँग तुलना गरी नाइट्रोजनको उपलब्धता कम, मध्यम वा बढी भएको निर्धारण गरिएको थियो।
माटोमा उपलब्ध फस्फोरस परीक्षण
प्रक्रिया:
१. सफा टेस्ट ट्युबमा २ मि.लि. एलिक्वट राखिएको थियो।
२. त्यसमा २ मि.लि. फस्फोरस रिएजेन्ट थपिएको थियो।
३. दुई टुक्रा टिन मेटल राखिएको थियो।
४. मिश्रणलाई राम्ररी हल्लाइएको थियो।
५. विकसित रङ्गलाई फस्फोरस रङ्ग चार्टसँग तुलना गरी फस्फोरसको उपलब्धता निर्धारण गरिएको थियो।
६. प्रयोगपछि टिन मेटल सफा गरी सुकाएर पुनः प्रयोगका लागि सुरक्षित राखिएको थियो।
माटोमा उपलब्ध पोटास परीक्षण
प्रक्रिया:
१. सफा टेस्ट ट्युबमा २ मि.लि. एलिक्वट राखिएको थियो।
२. पोटास रिएजेन्ट नं. २ का ६ थोपा थपिएको थियो।
३. त्यसपछि २ मि.लि. पोटास रिएजेन्ट नं. १ टेस्ट ट्युबको भित्ताबाट बिस्तारै थपिएको थियो।
४. मिश्रणलाई हल्का रूपमा हल्लाइएको थियो।
५. करिब एक मिनेटपछि विकसित भएको धमिलोपन (Turbidity) लाई पोटास रङ्ग चार्टसँग तुलना गरी पोटासको उपलब्धता निर्धारण गरिएको थियो।
परीक्षणको नतिजा विश्लेषण
परीक्षणपछि प्राप्त रङ्गलाई सम्बन्धित रङ्ग चार्टसँग तुलना गरी माटोको pH, नाइट्रोजन, फस्फोरस तथा पोटासको अवस्था निर्धारण गरिएको थियो। परीक्षणको नतिजाका आधारमा माटोलाई कम, मध्यम वा उच्च उर्वराशक्ति भएको वर्गमा राखिएको थियो।
मलखाद तथा कृषि चुन सिफारिस
माटो परीक्षणबाट प्राप्त नतिजाका आधारमा मलखादको मात्रा निर्धारण गरिएको थियो।
- पोषक तत्व कम भए राष्ट्रिय सिफारिसअनुसारको पूरा मात्रा प्रयोग गर्ने।
- पोषक तत्व मध्यम भए आधा मात्रा प्रयोग गर्ने।
- पोषक तत्व उच्च भए एक चौथाइ मात्रा प्रयोग गर्ने।
माटो अम्लीय देखिएको अवस्थामा माटोको pH तथा बनोटअनुसार कृषि चुन प्रयोग गर्न सिफारिस गरिएको थियो।
अपनाइएका सावधानीहरू
प्रयोगका क्रममा निम्न सावधानीहरू अपनाइएको थियोः
- सबै उपकरण प्रयोगअघि सफा गरिएको थियो।
- रिएजेन्टहरू सही क्रममा प्रयोग गरिएको थियो।
- प्रत्येक रिएजेन्टको मात्रा निर्देशिकाअनुसार प्रयोग गरिएको थियो।
- फरक–फरक रिएजेन्टका लागि छुट्टाछुट्टै ड्रपर प्रयोग गरिएको थियो।
- प्रत्येक नमुनाका लागि नयाँ फिल्टर पेपर प्रयोग गरिएको थियो।
- टिन मेटल प्रयोगपछि सफा गरी पुनः सुरक्षित राखिएको थियो।
- विकसित रङ्ग तुरुन्तै रङ्ग चार्टसँग तुलना गरिएको थियो।
- सम्पूर्ण परीक्षण नतिजा व्यवस्थित रूपमा अभिलेख गरिएको थियो।
अवलोकन
विद्यार्थीहरूले माटो परीक्षण किटको प्रयोग गरी सफलतापूर्वक माटोको pH, नाइट्रोजन, फस्फोरस तथा पोटास परीक्षण सम्पन्न गरेका थिए। विकसित रङ्गलाई सम्बन्धित रङ्ग चार्टसँग तुलना गरी माटोको उर्वराशक्ति निर्धारण गरिएको थियो। प्राप्त नतिजाका आधारमा आवश्यक मलखाद तथा कृषि चुनको सिफारिससमेत गरिएको थियो।
निष्कर्ष
माटो परीक्षण प्रयोगबाट विद्यार्थीहरूले प्रतिनिधिमूलक माटोको नमुना सङ्कलन, एलिक्वट तयार गर्ने, माटोको pH तथा प्रमुख पोषक तत्वहरूको परीक्षण गर्ने सम्पूर्ण प्रक्रिया व्यावहारिक रूपमा सिक्ने अवसर प्राप्त गरेका थिए। यस प्रयोगले माटोको वास्तविक उर्वराशक्ति पहिचान गरी वैज्ञानिक आधारमा सन्तुलित मल व्यवस्थापन गर्नुपर्ने महत्त्वलाई स्पष्ट रूपमा बुझ्न सहयोग पुर्याएको छ। कृषि उत्पादन वृद्धि, माटोको दीगो व्यवस्थापन तथा वातावरणमैत्री खेती प्रणालीका लागि माटो परीक्षण अपरिहार्य रहेको निष्कर्ष निकालिएको थियो।
माटो परीक्षण सम्बन्धी फोटोहरू हेर्नको लागि 👉यहाँ क्लिक गर्नुहोस्